پا نویس:

1 - «  در این مورد غالباً این اصطلاح به کار می رفت که« مرید » در دست« شیخ» همانند «جسد» در دست «مرده شوی است .»وسوسه کردن مرید معمولاً با آزمایشهایی آغاز می شد که هدف از آن معین کردن این مطلب بود که او را تا چه اندازه غرق در اندیشه اطاعت محض است ، به مرید دستورات تحقیر آمیزی می دادند ، و او می بایست خدمت سایر مریدان را گزارد .
مبرزهای ( توالتهای ) عمومی را پاک کند و خار برای سوزانیدن گرد آورد ، و جز اینها . چنین مثالها و نمونه هایی نیز فراوان است که وقتی جوانی از خانواده ای « توانگر » نزد « شیخ »  نامداری  رفت نخستین کاری که شیخ به او سپرد ، « در یوزگی » ( گدایی ) در کوچه ها برای تمام برادرانش بود . چون همه مردم شهر می دانستند که او از خانواده ثروتمندی است این کار برای او بسیار دشوار و تحقیر آمیز بود . بدین سان غرور و  اراده مرید در هم می شکست !... 
شیخ مرید را وادار می ساخت که تمرینات متعدد مرتاضانه انجام دهد ، گرسنگی بکشد ، شبها بیدار بماند ، در وضع و حالات بسیار زجر دهنده و دشواری به تلاوت قرآن مشغول شود و چهل شبانه روز پیاپی وادارش می کرد که در تنهایی مطلق به سر برد  ورد بخواند .
این  تمرینات رفته رفته چهره دیگری به خود می گرفت . شیخ طرز تفکر مرید را به تفکری استعاره آمیز و نمادی تبدیل می کرد و برای اینکه مرید بتواند هر مانعی را از سر راهش بر گیرد در نهاد او  پایداری و اراده  به وجود می آورد . روشن است ، مشایخ که به نوعی « روانشناسی آزمایشی » می پرداختند در خود خصوصیاتی می پروردند که در آن زمان تصوری از معجزه و کرامات  به وجود می آورد ، چنانکه می توانستند مرید را هیپنو تیزم کنند افکار او را بخوانند  و به کارهای دیگری از این دست بپردازند . یک چنین استعدادها برای « شیخ » وجه تقدس و اعجاز به بار می آورد و به افزایش اعتبار او کمک  می کرد . هنگامی که شیخ می دید که دیگر چیزی برای آموختن به مرید خود ندارد   و به او اجازه می داد  که برود و گرد خویش مریدانی فراهم آورد و سنتهای استاد خود را به دیگران بیاموزد . بستن کمر بندی خاص بر کمر مرید ، بخشیدن کلا هی به او و پوشانیدن خرقه و انجام سایر مراسم وابسته به رسوم محلی ، نشانه ظاهری فر مانبرداری از شیخ  بود » .
( تصوف و ادبیات تصوف ، 46-47) 
2  - کلیات شمس تبریزی ، صفحه 623 چاپ هند
3 - در یکی از جراید خبری تحت عنوان «قربانی کردن فرزند » منتشر شده بود که در یکی از روستاهای ترکیه شخصی فرزند خود را برای اطاعت از فرمان یک شیخ نقشبندی قربانی کرد . وی که ابراهیم خلیل آلتو نام دارد ، در دادگاه ضمن اعتراف به قتل فرزندش ، تأ یید کرد که یکی از شیوخ نقشبندی که وی مریدش می باشد به او گفته بود که اگر فرزند خردسالش را خیلی دوست داشته باشد دیگر در قلبش جایی برای دوست داشتن پروردگار باقی نمی ماند ! و او باید فرزند خود را در راه خدا قربانی کند! و لذا وی برای اطاعت از فرمان شیخ ، فرزنر سه ساله اش را در کنار قبری که کنده بود ، برد ، و پس از آنکه وی را با ضربات چاقو قطعه قطعه کرد ، جنازه اش را در قبری نهاد . پلیس ترکیه شیخ مذکور را نیز بازداشت کرده و قرار  است به زودی وی محاکمه شود . ( خبرنامه فرهنگی ، اجتماعی - شماره 92)